INVESTITSION LOYIHALARNI BAHOLASH VA TANLASH: KO'P MEZONLI YONDASHUV

Abstract

Investitsion loyihalarni baholash va tanlash zamonaviy moliyaviy menejmentning asosiy muammolaridan biri hisoblanadi. An'anaviy moliyaviy ko'rsatkichlar (NPV, IRR, Payback) muhim, biroq yetarli emas - ular faqat moliyaviy jihatni hisobga oladi. Haqiqatda, investitsion qarorlar ko'p mezonli: moliyaviy, strategik, ijtimoiy, ekologik, texnologik omillar. Tadqiqotda investitsion loyihalarni kompleks baholash uchun ko'p mezonli yondashuv ishlab chiqilgan. Men Analytic Hierarchy Process (AHP), TOPSIS va weighted scoring metodlarini birlashtirib, 5 ta asosiy mezon va 18 ta sub-mezondan iborat baholash modelini yaratdim. Model O'zbekistonning 15 ta real investitsion loyihasida sinab ko'rildi va an'anaviy yondashuvdan ancha yaxshi natija berdi - 3 ta loyiha faqat moliyaviy ko'rsatkichlar bo'yicha yaxshi bo'lsa-da, kompleks baholashda yuqori xavfli va kam ijtimoiy ta'sirli ekanligi aniqlandi. Model davlat investitsion dasturlarini baholash, xususiy kompaniyalar loyiha portfelini optimallashtirish va xalqaro moliyaviy institutlar loyihalarni tanlash uchun qo'llanilishi mumkin.